ARİSTOTELES( M.Ö. 384-322)
Aristo Platon’dan farklı olarak olması gerekenle değil, var olanla ilgilenmiştir. Konumuz ile ilgili
olarak en önemli yapıtı Politika’dır. Aristo bu eserinde Yunan sitelerinin yapı
ve kurumlarının karşılaştırmalı bir araştırmasını yapmıştır. Aristo insanın
toplumsal ve düşünen bir hayvan olduğunu söylemiştir, bununla da insanın toplum
hayatı dışında düşünülemeyeceği ve bir başına yaşamını sürdürmeye; türünün
devamı, savunması gibi konularda  yeterli olmadığını anlatmak istemiştir. 
Aristo aileyi toplumun temel birimi olarak görmektedir. Bu açıdan İdeal Devlet anlayışında aileyi geçici
olarak ele alan ve ailenin sitenin tüm üyeleri arasında olması gereken
dayanışmayı bozucu etkisi olduğunu söyleyen Platon’un düşüncelerinden farklılaşmaktadır.

Aristo, toplumu doğum,çoğalma ve ölüm yasalarına bağlı olan canlı varlıklara benzetmiştir. Değişmeler
de toplum hayatı için şarttır. Toplumlar, hiyerarşiyi, hükumeti ve iş bölümünü
yaratan birbirinden farklı unsurlardan meydana gelmektedirler. Bu
farklılıklardan bir denge meydana gelmektedir. Bu denge ise; bir sitenin
üyeleri diğerine nazaran artış gösterdiğinde ya da nüfusta genel olarak bir
artış ortaya çıktığında bozulacaktır. Aristo bu durumda eski yapının artık ortaya çıkan yeni değişmelere uygun gelmediğini çünkü belli bir toplumsal yapının belli bir insan topluluğunun
karşılığı olduğunu ileri sürmüştür.
Aristo’da Platon gibi kendi yaşadığı dönemdeki toplumsal düzensizlikten rahatsız olmuştur. Bu
düzensizlikleri koşulların eşitsizliğine bağlamıştır. Bu durumun ise ancak
nüfus artışının kontrol edilebilmesi ile önlenebileceğini ileri sürmüştür.
Aristo toplumsal hayatın temelini, ruh bilimsel açıdan ele alarak, iradelerin çatışmasından doğan düşünce
birliğine bağlamıştır. Bu ise ortaklaşa alınmış kararlardan önce gelen
bireylerin fikirlerini ortaya koydukları bir tartışma sonucu gerçekleşmektedir.
Bu iki düşünürü karşılaştıracak olursak; Platon’un toplumsal düşüncesinde  bireylerin değil, ahlakın ve hukukun tek yaratıcısı olarak devletin önem kazandığı görülmektedir. Bireylerin her türlü
sivrilişine karşı çıkmış, hiyerarşiyi değişmeyen kast sistemi ile ve otoritenin
belirleyeceği görevlerin  yerine getirilmesi ile sağlamak istemiştir.
Aristo ise, karşı eğilimi temsil etmektedir; toplumlar yaşayan varlıklardır, bu nedenle kuralları da
değişmektedir. Toplum yapılarını birbirinden farklı ve karmaşık kılan ise,
ortamlarının ve toplumu oluşturan unsurların farklılığıdır.
Tarihsel süreç içinde toplum bilimsel düşüncenin gelişmesine bakıldığında bu aşamada Romalı
düşünürleri görmekteyiz; Romalılar daha çok ahlak sorunları ile
ilgilenmişlerdir. Kendinden sorumlu ama bu arada bütün insanlardan ya da bütün
dünyadan sorumlu birey fikri ön plana çıkmıştır.  Bu birey hem etkin bir şekilde yaşama yönelecek, hem de yaşamın acılarına, sıkıntılarına, güçlüklerine katlanacaktır.
Romalıların daha çok pratik hayata yönelik uğraşlar içinde oldukları görülmektedir. Örn .modern hukuk
kurallarının temeli bu dönemde atılmıştır. Romalıların fetihlerle elde
ettikleri topraklarla sınırlarını genişletmeleri ile farklı toplum yapılarını
tanımları, buralarda yaşayan insanların davranışları ve kurumsal yapıları
hakkında incelemelerde bulundukları görülmektedir. Buna örnek olarak Tacitus’un
Germen toplumlarını incelemesi örnek olarak verilebilir.